Wiek XX po współczesność

Do roku 1916 sama miejscowość jak i gmina Cianowice, znajdowały się w powiecie olkuskim Guberni Kieleckiej będącej częścią Królestwa Polskiego, zwanego „Królestwem Kongresowym” pozostającym w unii personalnej z Imperium Rosyjskim (później do roku 1918 Regencyjne Królestwo Polskie –zależne od Cesarstwa Niemieckiego i Austro-Węgier). Nie ma zbyt wielu informacji na temat życia Cianowiczan z początku XX wieku, wiadomo natomiast, iż mieszkali najczęściej w chałupach dwutaktowych o układzie: dwie izby-sień-chlew i komora. Powszechnie stosowana była zrębowa konstrukcja ścian. Belki zrębu, wiązane na obłap lub na rybi (jaskółczy) ogon, uszczelniano gliną lub słomą z gliną. Ściany bielono wapnem z domieszką ultramaryny. Pokrycie chałup stanowiła kładziona gładko słoma. Pod koniec wieku XIX w gminie Cianowice, która obejmowała miejscowości: Ojców, Czajowice, Prądnik Czajowicki, Prądnik Korzkiewski, Januszowice i Wielką Wieś, działało 13 młynów wodnych, dwa tartaki, cegielnia i wapiennik. Władze rosyjskie nie były zainteresowane rozwojem oświaty, a istniejące szkoły stały się narzędziem rusyfikacji społeczeństwa polskiego. Powszechny spis ludności przeprowadzony podczas okupacji austriackiej w 1916 roku, ujawnił olbrzymie rozmiary analfabetyzmu. W gminie Cianowice było aż 6541 analfabetów, co stanowiło 61,5% ogólnej liczby ludności.[1]

 

Nie ma konkretnych informacji o możliwych wydarzeniach z czasu I wojny światowej na terenie Cianowic. Źródła wskazują na to, iż nie dotarły na tutejsze ziemie działania zbrojne zaborczych armii walczących późną jesienią 1914 roku na północny-zachód od Krakowa, nazwane „Bitwą Krakowską” lub „bitwą pod Krakowem i Częstochową”.[2] W czasie II Wojny Światowej na terenie obwodu olkuskiego ludowcy zorganizowali kilka Oddziałów Specjalnych, spośród których jeden działał na terenie wcielonej do Rzeszy gminy Cianowice. Powstał on w roku 1942 r. i dowodził nim początkowo Stanisław Ratoń „Badurka”, jego zastępcą był Jan Jabłoński „Wysocki”, a szefem Łączności Edward Żurek „As”. W roku 1943 dowództwo przejął Józef Strzelecki „Łoś”, a następnie w roku 1944 Antoni Janecki „Mieczyk”[3]. Głównym zadaniem tego oddziału było przeprowadzanie akcji sabotażowo-dywersyjnych, tropienie agentów i szpicli oraz ochrona ludności przed represjami okupanta. W 1944 roku oddział ten przeprowadził kilka głośnych akcji, między innymi w Cianowicach. [4] W południowo wschodniej części powiatu olkuskiego działał również oddział Batalionów Chłopskich Jana Pieńkowskiego „Mohorta”. Powstał on stosunkowo wcześnie, bo już w grudniu 1941 roku. W grudniu 1943 roku po wcieleniu do AK liczył łącznie 59 żołnierzy. W latach 1943 -1945 oddział ten przeprowadził kilkadziesiąt akcji dywersyjnych, zbrojnych oraz zaopatrzeniowych, m.in. 24 lipca 1943 grupa bojowa w sile 12 żołnierzy opanowała budynek Urzędu Gminnego w Cianowicach, zniszczyła akta gminne oraz zabrała przeszło 100 tys. złotych.
14 czerwca 1944 roku patrol tego oddziału pod dowództwem A. Janeckiego („Mieczyka”) wymierzył kary chłosty sołtysom w kilku wsiach gminy Cianowice. [5] Teren gminy Cianowice to także region działalności innych ugrupowań, jak między innymi Gwardii Ludowej Polskiej Partii Robotniczej. Cianowice znajdowały się wówczas w dzielnicy „Maczuga”, stanowiącej część Zachodniego Podokręgu Miechowskiego. PPR nie należała do najsilniejszych organizacji konspiracyjnych, lecz jej powstanie i działalność miały decydujący wpływ na rozwój walki z hitlerowskim okupantem.[6]
Cianowice to także obszar przemarszu i aktywności Oddziału partyzanckiego „Żelbet I”.

 

Zapiski z kroniki parafii Smardzowice

Rok 1925
W pierwszych dwóch latach swojego pobytu ks. Tekieli sprawił 8-ro drzwi do kościoła, a w roku 1925 ambonę ofiarnością wsi Maszyce, balustradę w prezbiterium ofiarnością wsi Szczodrkowice oraz wielkie drzwi jako dar wsi Cianowice.



Rok 1939
Dnia 1.V.1939 r. odbyło się poświęcenie i otwarcie robót ziemnych przy mający się budować odcinku szosy od Cianowic Małych do Smardzowic zainicjowane przez wójta Gminy Cianowice p. Stanisława Ratonia.

 

Rok 1940
Dnia 1.IX. odbyło się otwarcie i poświęcenie Spółdzielni „Nadzieja” w Cianowicach, która z kolei jest czwartą Spółdzielnią powstającą na terenie parafii.


Rok 1941
Wczesna zima, bo już 9-go listopada nadeszły nagle mrozy i śniegi, tak że niektóre większe gospodarstwa w okolicy nie zdążyły sprzątnąć z pola ziemniaków, buraków i karpieli. U nas na folwarku w Cianowicach zostały zamarznięte w polu karpiele.



Rok 1944
Poczynając od sierpnia miały miejsce niemal co tydzień w każdej wiosce parafii łapanki ludzi przez Niemców do robót przy okopach i bunkrach, które wykonywano w Ojcowie, Cianowicach i na Woli Kalinowskiej.



Rok 1945
W środę 17 stycznia cały dzień szły przez Smardzowice od strony Cianowic czołgi i samochody rosyjskie a wieczorem piechota, która nocowała po domach – wszystko dążyło na Kraków, który w piątek 19 stycznia był wolny od Niemców.



Kwiecień
Parcelacja majątków ziemskich w parafii. W wyniku dekretu Rządu Tymczasowego o reformie rolnej dokonano parcelacji majątków Cianowice, Szczodrkowice i Smardzowice pomiędzy małorolną ludność miejscową oraz upaństwowienia lasów Ojcowskich. Nadawanie dokumentów stwierdzających prawo własności obdarowanych obchodzono uroczyści przy muzyce, tańcach i zabawie.



Rok 1946
9/10 kwietnia. Tejże nocy w Cianowicach wybuchł pożar stodół dworskich, które spłonęły doszczętnie.

 

 


[1] „Osadnictwo i krajobraz od schyłku średniowiecza po współczesność” – praca zbiorowa pod red. Zdzisława Nogi, Kraków 1997

[2] Oesterreich-Ungarns letzter Krieg, t. 1, (według wybranych fragmentów w tłumaczeniu B. Rudola)

[3] „Ludowcy na ziemiach włączonych do Rzeszy” – Kazimierz Przybysz, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1987

[4]„ Na jurajskim szlaku” – Jan Kantyka, Śląski Instytut Naukowy, Katowice 1977

[5] j.w.

[6] j.w.